Actualiteiten voor docenten en leidinggevenden in het vmbo.
Leraren in het praktijkonderwijs en het vmbo kampen met steeds meer werkdruk. De uitval en het lerarentekort zijn in deze onderwijstypen historisch hoog: het vmbo en praktijkonderwijs kenden in 2024 een verzuimpercentage van 6,4%, zo’n 0,4% hoger dan het gemiddelde, blijkt uit cijfers van Voion. Grootste oorzaken: het kansrijk adviseren en de toename van kinderen van nieuwkomers. Dit leidt namelijk tot meer tussentijdse zij-instroom in het vmbo en praktijkonderwijs.
Dat de tussentijdse zij-instroom van leerlingen sterk is toegenomen, blijkt uit de deze week verschenen themarapportage vmbo van de VO-raad. Na schooljaar 2023-2024 stapten bijna tweeduizend leerlingen vanuit het vmbo over naar het praktijkonderwijs, schrijft de VO-raad, een stijging van 44% ten opzichte van 2022/2023.
Nicole Teeuwen, voorzitter van de Sectorraad Praktijkonderwijs, legt uit wat het probleem is met de zij-instroom voor leerlingen: ‘Deze kinderen komen, vaak halverwege het jaar, onze klas binnen met het gevoel dat ze hebben gefaald. Als leerlingen afstromen, vaak al na het eerste jaar, kampen ze met motivatieproblemen en een gebrekkige eigenwaarde. Onze leraren hebben hun handen eraan vol om de spirit er weer een beetje in te krijgen.’
Scholen voor praktijkonderwijs en vmbo’s kampen al sinds 2020 met een groei van het aantal ‘afstromers’ van het vmbo, respectievelijk de havo. Tijdens de coronacrisis besloot de minister om de schooladviezen naar boven bij te stellen middels het “kansrijk adviseren”. Daarna werd de doorstroomtoets voor groep 8 geïntroduceerd. Het kansrijk adviseren verplichtte scholen adviezen opwaarts bij te stellen.
Deze stapeling van ingrepen pakt nadelig uit voor het vmbo en het praktijkonderwijs. ‘Omdat dit nu al een paar jaar gaande is, zitten onze scholen met een aanzienlijke groep zij-instromers. Dit zorgt voor veel spanningen in de klas. In een enquête, uitgevoerd door de Sectorraad Praktijkonderwijs onder praktijkscholen, geeft 96% van de docenten aan dat de werkdruk flink is toegenomen.’
De werkdruk wordt nog eens vergroot door het toegenomen aantal nieuwkomers in de klas, onder andere door de situatie in Oekraïne en Syrië. Deze zij-instromers zijn afkomstig van de internationale schakelklassen (ISK). ‘We zien dat veel van deze leerlingen eigenlijk op de havo of het vwo thuishoren, maar door hun taalachterstand aangewezen zijn op andere vormen van onderwijs, zoals het praktijkonderwijs of de praktijkgerichte leerwegen van het vmbo. Uit de Themarapportage vmbo blijkt dat meer dan de helft van de leerlingen die van een ISK komen, in schooljaar 2023-2024 naar het vmbo ging (55%). Dat zorgt voor een mismatch tussen leerling en school – met alle gevolgen van dien voor de sfeer in de klas.’ Dit nog afgezien van het relatief grote aandeel getraumatiseerde leerlingen uit deze groep. Zij hebben in het land van herkomst en tijdens hun reis naar Nederland vaak onnoemelijk veel meegemaakt. ‘Dat zijn allemaal extra uitdagingen die op het bordje van de leraar belanden. Zonder dat daar extra geld voor begeleiding tegenover staat.’
Nicole Teeuwen en Arjen Daelmans roepen de politiek op om snel maatregelen te nemen om de druk van de ketel te halen. Ze pleiten voor een passend advies in plaats van een kansrijk advies. Geef basisscholen de mogelijkheid om een onverdeeld praktijkonderwijs- of vmbo-advies te geven. Daarnaast is extra geld nodig om ondersteuning in te schakelen voor de grote groep zij-instromers en leerlingen met een zorgvraag in de klas.
